KIEROWNIK Katedry: dr hab. prof. UwB Violetta Wejs-Milewska

historyk, teoretyk i antropolog literatury, radioznawca, edytor, adiunkt w Zakładzie Teorii i Antropologii Literatury Uniwersytetu w Białymstoku, zajmująca się literaturą polską XX w., rozpatrywaną interdyscyplinarnie pod kątem antropologii pogranicza kultur oraz problemów psychospołecznych w sytuacji wyobcowania, ze szczególnym uwzględnieniem okresu międzywojennego oraz kazusu emigracji polityczno-kulturalnej po 1939 r.

Kontakt: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript. 

W kręgu zainteresowań badawczych znajduje się nie tylko literatura piękna, ale publicystyka, esej, reportaż, felietonistyka (zwłaszcza ich audialne odmiany uprawiane w Radiu Wolna Europa), epistolografia krajowa i emigracyjna, dziennik, a liczne kwerendy archiwalne w ośrodkach krajowych (m.in. Archiwum RWE w Warszawie, Archiwum Jana Nowaka-Jeziorańskiego w Ossolineum, Archiwum Romana Palestra w BUW, Czesława Straszewicza w Muzeum Literatury im. A. Mickiewicza w Warszawie, Archiwum Emigracji w Toruniu) oraz w zbiorach zagranicznych (Archiwum Tymona Terleckiego w Oxfordzie, Biblioteka Polska w Rapperswilu i Londynie oraz w Polskim Instytucie Naukowym w Nowym Jorku i inne archiwa autorskie poza krajem) - zaowocowały powstaniem prac o tematyce emigracyjnej. Badania archiwalne stanowią również istotny przyczynek do pełniejszego poznania twórczości Tymona Terleckiego, Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Jana Nowaka-Jeziorańskiego, Tadeusza Nowakowskiego, Witolda Gombrowicza, Andrzeja Bobkowskiego, Romana Palestra, Jerzego Stempowskiego, Józefa Wittlina, Kazimierza Wierzyńskiego, Marii Danilewicz Zielińskiej. Wieloletnia kwerenda archiwalna zaowocowała pionierską monografią twórczości Czesława Straszewicza (1904-1963) oraz szkicami o specyfice warsztatu pisarskiego w polskiej sekcji Radia Wolna Europa.

Zainteresowania badawcze

- literatura polska w ujęciu antropologicznym

- literatura dokumentalna XX i XXI w. (dziennik, epistolografia, publicystyka)

- medioznawstwo (radioznawstwo)

-kultura polskiej emigracji niepodległościowej po 1939 r.

- edytorstwo merytoryczne

- literatura emigracyjna i krajowa do 1989 r. (także samizdat) w kontekście przemian ideowo-politycznych (m.in. problematyka koncentrująca się na fenomenie twórczego egzulu, społecznych uwarunkowaniach sztuki, napięciach między etyką a estetyką, multikulturalizmem i  etnocentryzmem).

AWANSE/AKTYWNOŚĆ NAUKOWA

Magisterium w r. 1983, doktorat w r. 2000: Wizja kryzysu świata i człowieka w twórczości Czesława Straszewicza  (pisany pod kierunkiem prof. zw. Elżbiety Feliksiak, zrecenzowany przez prof. Hannę Gosk i prof. Krzysztofa Dybciaka; obroniony na Uniwersytecie Warszawskim), habilitacja w r. 2014 na podstawie dorobku oraz monografii Wykluczeni – emigracja, kraj. Studia z antropologii emigracji polskiej XX wieku (idee, osobowości, instytucje), Białystok 2012, Wydawnictwo UwB  na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego.

- 2015 stanowisko profesora UwB

- Grant badawczy własny [KBN HO1C 007 27 w latach 2004-2007: „Radio Wolna Europa na emigracyjnych szlakach twórców”];

-  Opiniowanie i opieka nad studenckim grantem Collegium Invisibile w r. 2009 zwieńczonym sesją oraz towarzyszącą wystawą zorganizowaną przy współpracy Białostockiego Oddziału IPN oraz Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza, poświęconą pismu „Polska Walcząca” redagowana przez Tymona Terleckiego.

- W ramach Erasmusa-Sokratesa w r. 2006 oraz 2013 pobyt w Turynie z cyklem wykładów o literaturze emigracyjnej.

- Liczne konferencje krajowe i zagraniczne związane z problematyką emigracyjną i medioznawczą [organizowane m.in. przez ośrodki uniwersyteckie w Białymstoku, Łodzi, Warszawie, Toruniu, Rzeszowie, Krakowie, Katowicach, Poznaniu, Lublinie, Przemyślu, Rapperswilu, Londynie].

- Konferencje cykliczne

W latach 1989, 1994, 1998, 2000 międzynarodowe konferencje Kresowe z cyklu Wilno i Wileńszczyzna…, poświęcone twórczości Z. Herberta, działalności naukowej M. R. Mayenowej, walny zjazd Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza (organizowany przy wsparciu ZTiAL).

- organizacja w r. 2007/2013 przy współudziale Białostockiego Oddziału IPN (i przy współpracy dr Ewy Rogalewskiej) dwu międzynarodowych konferencji: Paryż-Londyn-Monachium-Nowy Jork. Emigracja powrześniowa na mapie kultury nie tylko polskiej I (2007), II (2014), III (2017) oraz w ramach IFP: Tradycja, formy i przemiany dyskursu podróżniczego w literaturach narodowych (r. 2009).

NAGRODY

 - „Nagroda Rektora Uniwersytetu w Białymstoku” za działalność naukową w r. 2001, 2003, 2008; za działalność naukową i organizacyjną w r. 2005, 2006; za działalność organizacyjną w r. 2000, 2004, 2007, 2009.

-2008 nominowana do nagrody im. Jerzego Giedroycia za książkę „Radio Wolna Europa na emigracyjnych szlakach twórców..”

- w 2009 r. nagroda Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie z siedzibą w Londynie ufundowana przez Władę Majewską za najlepszą książkę o emigracji napisaną w kraju dla: Radio Wolna Europa na emigracyjnych szlakach pisarzy. Gustaw Herling-Grudziński, Tadeusz Nowakowski, Roman Palester, Czesław Straszewicz, Tymon Terlecki, Kraków 2007.  

- w 2013 r. nagroda Rektora Uniwersytetu Warszawskiego w konkursie „Academia” dla najlepszej publikacji naukowej z dziedziny nauk społecznych i humanistycznych dla: Wykluczeni – emigracja, kraj. Studia z antropologii emigracji polskiej XX wieku (instytucje, osobowości, idee), Białystok 2012, Wydawnictwo UwB.

Pełnione funkcje

- prezesa Białostockiego Oddziału Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza, członka Komisji Rewizyjnej przy zarządzie głównym TLiAM, członka Rady Bibliotecznej Biblioteki UwB im. Jerzego Giedroycia, zastępcy dyrektora Instytutu Filologii Polskiej UwB, sekretarza zarządu Międzynarodowego Stowarzyszenia Białostoczan, członka redakcji „Biblioteki Pamięci i Myśli” oraz „Poetyki i Horyzontów Tradycji”.

- od 2016 r. dyrektor IFP.

MONOGRAFIE

Wykorzenieni i wygnani. O twórczości Czesława Straszewicza, Kraków 2003, Arcana [s. 361]

 Radio Wolna Europa na emigracyjnych szlakach pisarzy. Gustaw Herling-Grudziński, Tadeusz Nowakowski, Roman Palester, Czesław Straszewicz, Tymon Terlecki, Kraków 2007, Arcana [s. 764]

Wykluczeni – emigracja, kraj. Studia z antropologii emigracji polskiej XX wieku (idee, osobowości, instytucje), Białystok 2012, Wydawnictwo UwB, [s. 544]

Buenos Aires-Gwatemala-Montevideo-Nowy Jork-Paryż. Listy do Jana Nowaka-Jeziorańskieo (Andrzej Bobkowski, Maria i Józef Czapscy, Kazimierz Dejmek, Witold Gombrowicz, Konstanty A. Jeleński, Czesław Straszewicz, Kazimierz Wierzyński, Józef Wittlin), Białystok 2016, s. 359.

 ARTYKUŁY

 Między powieścią a dramatem. „Wystawa bogów” Czesława Straszewicza jako cykl epicki, w: Cykl epicki w Polsce, red. K. Jakowska, B. Olech, K. Sokołowska, Białystok 2001, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, s. 309-318

 Radio w twórczości Czesława Straszewicza, w: Życie literackie Drugiej Emigracji Niepodległościowej I, red. J. Kryszak, R. Moczkodan, Toruń 2001, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, s. 155-186

 Pióra w ukropie i pióra suche. Wokół eseju Czesława Straszewicza „Pióra w ukropie albo strach nami rządzi”, „Arcana” (Kraków) 2001, nr 5, s. 81-95

 Archiwum radiowe Czesława Straszewicza (wstęp), „Kresy” (Lublin) 2001, nr 47, s. 234-237

 Korespondencja:  Jan Nowak – Witold Gombrowicz (wstęp), „Kresy” 2002, nr 3-4, s. 222-225

 Czesława Straszewicza człowiek wędrujący. Tragikomiczny los obieżyświatów w „Katedrze Sandwiczów”, w: Literatura utracona, poszukiwana czy odzyskana. Wokół problemów emigracji. Studia i szkice, pod red. Z. Andresa i J. Wolskiego, Rzeszów 2003, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, s. 277-292

 Czesław Straszewicz [hasło], w: Słownik Biograficzny Białostocko-Łomżyńsko-Suwalski, z. 2, Białystok 2003, s. 135-138

 Andrzej Bobkowski i Radio Wolna Europa. Korespondencja z Janem Nowakiem-Jeziorańskim (wstęp), „Kresy” 2003,  nr 4, s. 199-202

 Dylematy klerka na wygnaniu. Słów kilka o pewnej dyskusji z lat 50., w: Życie literackie Drugiej Emigracji Niepodległościowej II, red. B. Czarnecka i J. Kryszak, Toruń 2004, Wydawnictwo Adam Marszałek, s. 7-32

 Człowiek i etnos w humanistycznej refleksji Tymona Terleckiego (w świetle publikacji paryskiej „Kultury”), w: Tymon Terlecki. Etos emigranta, red. J. Kryszak i M. Mroczkowska, Toruń 2004, Regionalny Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków, s. 91-104

 Czesław Straszewicz [hasło], w: Polski Słownik Biograficzny (PAN), T. XLIV/2, z. 181, Kraków 2006, s. 219-222

 O socrealizmie z urugwajskiego oddalenia. Rzecz o „Kociołku na Ziemowita” Czesława Straszewicza, w: Socrealizm. Fabuły – komunikaty – ikony, red. K. Stępnik, M. Piechota, Lublin 2006, Wydawnictwo UMCS, s. 599-610 [Obrazy Kultury Polskiej]

Krytyka jako naglący monit. Gustaw Herling-Grudziński w roli felietonisty  Wolnej Europy, w: Proza polska na obczyźnie. Problemy – dyskursy – uzupełnienia, t. I, red. Z. Andres, J. Pasterski, A. Wal, Rzeszów 2007, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, s. 223-241

Maria Danilewicz Zielińska w archiwum Polskiej Sekcji RWE, w: Aleksandrów – Londyn – Feijo. Maria Danilewicz Zielińska, szkice – korespondencja – wspomnienia, red. B. Czarnecka, J. Wolski, Rzeszów 2007, Biblioteka „Frazy”, s. 68-86

Witold Gombrowicz i Polska Sekcja Radia Wolna Europa (1954-1969), w: Życie literackie Drugiej Emigracji Niepodległościowej III, red. J. Kryszak, Toruń 2008, Wydawnictwo Adam Marszałek, s. 42-61

Radio Wolna Europa w roli promotora kultury (nie tylko polskiej), w: Literatura emigracyjna w szkole, pod red. Z. Kudelskiego i S. J. Żurka, Lublin 2008, Towarzystwo Naukowe KUL, s.121-134

 Zofii Bohdanowiczowej literackie związki z Wilnem i Litwą, w: Europejskość ojczyzn. Litewsko-polskie związki literackie, kulturowe i językowe. Materiały międzynarodowej konferencji naukowej, Wilno 23-24 października 2008 roku, pod red. M. Dawlewicza, Wilno 2009, Wydawnictwo Uniwersytetu Wileńskiego, s. 165-178

Słowo w dialogu. Tymon Terlecki w Wolnej Europie, w: Tymon Terlecki. Pamięć i sumienie emigracji, pod red. J. Jarzębskiego i A. Juszczyka, Przemyśl 2009, Państwowa Wyższa Szkoła Europejska, s. 257-271

Stanisław Wyspiański w teatrologicznej refleksji Tymona Terleckiego, w: Przemyśleć wszystko… Stanisława Wyspiańskiego modernizacja wyobraźni zbiorowej, pod red. M. Okulicz-Kozaryn, M. Bourkane, M. Haake, Poznań 2009, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, s.  341-350

RWE na emigracyjnym szlaku twórców. Casus Romana Palestra, w: Radio Wolna Europa w polityce polskiej i zachodniej. Materiały konferencji naukowej, Warszawa 30 listopada – 1 grudnia 2007, pod red. A. Borzyma i J. Sadowskiego, Warszawa 2009, Stowarzyszenie Wolnego Słowa, s. 169-184

Zdrada klerków? Intelektualiści krajowi >pod lupą< komentatorów z RWE, w: Paryż-Londyn-Monachium-Nowy Jork. Powrześniowa Emigracja Niepodległościowa na mapie kultury nie tylko polskiej, pod red. V. Wejs-Milewskiej i E. Rogalewskiej, Białystok 2009, Trans-Humana, IPN, s.157-176

W stronę historii radia. Strategie retoryczne publicystyki polskiej sekcji RWE wobec paradoksu komunikacji z odbiorcą krajowym, w: Styl – dyskurs – media, pod red. B. Bogołębskiej i M. Worsowicz, Łódź 2010, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 317-330

Między nowością a stereotypem. Pisarstwo Czesława Straszewicza w świetle krytyki postkolonialnej, w: Dwudziestolecie 1918 – 1939. Odkrycia, fascynacje, zaprzeczenia, pod red. A. S. Kowalczyka, T. Wójcika, A. Zieniewicza, Warszawa 2010, Elipsa, s. 213-230

Literatura jako fakt społeczny. Próba porównania dawnego i nowego Dwudziestolecia, w: Nowe Dwudziestolecie (1989-2009). Rozpoznania, hierarchie, perspektywy, pod. Red. H. Gosk, Warszawa 2010, Elipsa, s. 13-28

 Z czyśćca niepamięci ( Wystąpienie w Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie w Londynie), „Pamiętnik Literacki” [Londyn], 2010, t. 39, s. 23-31

Tożsamość w kryzysie. Nacjonalistyczna aura pisarstwa Czesława Straszewicza, w: Nacjonalizm polski do 1939 roku. Wizje kultury polskiej i europejskiej,  pod red. K. Stępnika i M. Gabryś, Lublin 2011, Wydawnictwo UMCS, s. 333-346

O kreatywnym znaczeniu wyobraźni poetyckiej i jej dylematach estetyczno-poznawczych, w: Prace poświęcone profesor Elżbiecie Felisiak, pod red. E. Sidoruk i M. Lesia, Białystok 2011. Trans-Humana, s. 23-42

 Roman Palester’s „The Marsyas Conflict” as a Radical Vision of the Emigration, “Musicology Today” 2011, v. 8, s. 26-60

Rzeczy teatralne. Tymon Terlecki w londyńskim studiu Radia Wolna Europa, „Pamiętnik Teatralny” 2012, nr 1, s. 291-316

Laudacja z okazji przyznania przez Katolickie Stowarzyszenie „Civitas Chrystiana” w Białymstoku Ogólnopolskiej Nagrody Literackiej im. Franciszka Karpińskiego prof. Elżbiecie Feliksiak (listopad 2012).

Listy zza oceanu. W 50. Rocznicę śmierci Czesława Straszewicza – autora turystów z bocianich gniazd, Białostockie Studia Literaturoznawcze” 2013, nr 4, s. 361-378

Marek Kusiba. Strategia życia i pisania, w: Literatura polska obu Ameryk Studia i szkice /seria pierwsza/, red. B. Nowacka, B. Szałasta-Rogowska, Toronto-Katowice 2014, Wydawnictwo UŚ, Polski Fundusz Wydawniczy w Kanadzie, s. 201-219

Korespondencja Józefa Wittlina  z okresu współpracy z Radiem Wolna Europa, w: Etapy Józefa Wittlina, red. W. Ligęza, W. S. Wojsław, Kraków 2014, Wydawnictwo UJ, s. 217-236

 Spotkania ze swoimi – casus Tymona Terleckiego. Glosa do „Szlakami moich wód” Ireny Sławińskiej, w: Z ducha Franciszka Karpińskiego. Studia i rozmowy, red. D. Kulesza, J. Ławski, Stowarzyszenie Civitas Chrystiana, Książnica Podlaska im. Ł. Górnickiego, Wydział Filologiczny UwB, 2015, s. 49-58.

Budowanie w przestrzeni sporu: o heurezie życia i rozumienia profesor Elżbiety Feliksiak, w: tamże, s. 251-260.

…pewne rzeczy muszą być powiedziane , nawet z obniżeniem lotów. Kazimierz Wierzyński poza anteną Wolnej Europy, w: Kultura, kultura religijna, polskość. Księga jubileuszowa dedykowana prof. Krzysztofowi Dybciakowi, red. K. Koehler, W. Kudyba, J. Sikora, Wydawnictwo UKSW, Warszawa 2015, s. 723-752.

 W 100-lecie urodzin Żeromskiego. Głos z emigracji, w: Stefan Żeromski. Kim był? Kim jest? Materiały ogólnopolskiej konferencji naukowej Kielce 204 października 2014, pod red. Z. J. Adamczyka, słowo wstępne A. Dąbrowski, Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Kielcach, Kielce 2015, s. 358-366.

 Elżbieta Feliksiak (1937-2015), „Wiek XIX. Rocznik Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza, Warszawa 2015, s. 521-525.

 Elżbieta Feliksiak (1937-1915) – życie i twórczość, „Próby”, 2015 nr 3, s. 486-493.

 1984. Rzeczywistość alternatywna według Andrzeja Kijowskiego
(Prelekcja Aurora w Centrum Dialogu oo. pallotynów w Paryżu, luty 1984, w: Literatura i kultura schyłkowego PRL-u, pod red. Kamili Budrowskiej, Wiktora Gardeckiego i Elżbiety Jurkowskiej, Warszawa 2015 (IBL PAN), s.223-236.

 Trudne decyzje Kazimierza Dejmka w świetle korespondencji z Janem Nowakiwem-Jeziorańskim, w: Paryż-Londyn-Monachium-Nowy Jork. Powrześniowa emigracja niepodległościowa na mapie kultury nie tylko polskiej II, pod red. V. Wejs-Milewskiej i E. Rogalewskiej, Wydawnictwo UwB, IPN/o Białystok, Białystok 2016, s. 423-432.

Wybitność radiowca - spojrzenie wstecz. Uwagi o paradoksie zawodu na przykładzie Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa, w: Radio w cyfrowym świecie. Teorie nowych mediów oraz konteksty międzynarodowe, pod red. M. Sokołowskiego, Olsztyn 2016 (Wyd. UWM), s. 119-133.

Współczesne radio – pytanie o tożsamość, „Acta Universitatis Lodziensis” 2017/1 (39), s. 23-30.

PRACE   EDYTORSKIE

Z. Bohdanowiczowa, Rapsody litewskie; Maryjo, ratuj nas, Białystok 1994, Wydawnictwo TLAM, Filia UW

Archiwum radiowe Czesława Straszewicza, „Kresy” 2001, nr 3, s. 237-249

Korespondencja: Jan Nowak-Witold Gombrowicz, „Kresy” 2002, nr 3-4, s. 225-248

Andrzej Bobkowski i Radio Wolna Europa. Korespondencja z Janem Nowakiem-Jeziorańskim, „Kresy” 2003, nr 4, s. 203-215

 red. wespół z Ewą Rogalewską tomu: Paryż-Londyn-Monachium-Nowy Jork. Powrześniowa Emigracja Niepodległościowa na mapie kultury nie tylko polskiej, Białystok 2009, Trans-Humana, IPN, s. 936

oprac. not do: Gustaw Herling-Grudziński, Recenzje, szkice, rozprawy literackie 1947-1956, t. 2, pod red. W. Boleckiego, Kraków 2010, Wydawnictwo Literackie

nota edytorska, opracowanie przypisów, zbiór felietonów do: G. Herling-Grudziński, Dzieła zebrane, t. 3. Recenzje, szkice, rozprawy literackie 1957-1998. Felietony i komentarze z Radia Wolna Europa 1955-1967, Kraków 2013, Wydawnictwo Literackie, s. 1300

red. wespół z Ewą Rogalewską: Paryż-Londyn-Monachium-Nowy Jork. Powrześniowa Emigracja Niepodległościowa na mapie kultury nie tylko polskiej II, Białystok 2016, s. 992.

  INNE

     – audycje radiowe i telewizyjne: udział, konsultacja merytoryczna

Czesław Straszewicz – audycja Radia Białystok, red. G. Walczak, emisja 18 XI 2003 (25 min  [audycje radiowe dla I i II programu Polskiego Radia]:

Tymon Terlecki w 100-lecie urodzin (udział, koncepcja merytoryczna, materiał archiwalny), przygotowana przez Redakcję Kultury Polskiego Radia – red. A. Lisiecką i E. Łukomską, emisja grudzień 2005 (55 min)

Czesław Straszewicz, emisja – czerwiec 2006 (55 min)

Gombrowicz i Straszewicz, emisja – grudzień 2006 (55 min)

Gustaw Herling-Grudziński (przygotowanie materiałów archiwalnych RWE), emisja – grudzień 2006

Czesław Straszewicz - przygotowanie materiałów archiwalnych do audycji i udział w nagraniu „Erraty do   biografii”), emisja 21 maja 2008 – program I, II „Polonia” (Telewizja Polska).

Czesław Straszewicz zawiódł jako kupiec, ale wygrał jako pisarz, rozmowa E. Stockiej z V. Wejs-Milewską (Polskie Radio program II, emisja 10 września 2013)

Tadeusz Nowakowski – emisja dla PR I oraz PR Olsztyn (czerwiec, październik 2017)

Dyskusja o wybitnych postaciach kobiecych na emigracji – z cyklu „Białe plamy” PR III (listopad 2017)

Dydaktyka/zajęcia

- nauki pomocnicze I rok I stopnia

- metodologia II i III stopień

- antropologia literatury I rok II stopnia

- historia dziennikarstwa, mediów; warsztaty dziennikarsko-medialne

- seminarium licencjackie,  magisterskie, doktorskie

         Miejsce pracy:

Zakład Filologicznych Badań Interdyscyplinarnych. Adres do korespondencji: Wydział Filologiczny UwB, Plac NZS 1, pokój 144, e-mailowej:  v.wejs.milewska@gmail.com        

POZOSTALI PRACOWNICY ZAKŁADU